Coraz więcej rolników podejmuje decyzję o uzyskaniu certyfikatu dla swojego gospodarstwa, co pozwala na wprowadzenie wyższych standardów w produkcji żywności. Uzyskaniestatusu gospodarstwa ekologicznego wymaga starannego przygotowania i ścisłego przestrzegania przepisów. W poniższym artykule omówimy najważniejsze kroki prowadzące do certyfikacji, kluczowe dokumenty oraz praktyczne wskazówki dla przyszłych i obecnych producentów rolnych.
Wymogi prawne i formalne
Pierwszym etapem jest zapoznanie się z obowiązującymi przepisami Unii Europejskiej oraz krajowymi regulacjami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego. Podstawowy akt prawny to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848. W Polsce kwestie te reguluje ustawa o rolnictwie ekologicznym oraz akty wykonawcze wydawane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zgodnie z prawem, każdy podmiot gospodarujący musi:
- wypełnić deklarację o zamiarze przystąpienia do systemu kontroli;
- przedstawić plan konwersji pól i hodowli;
- zapewnić wydzielenie strefy buforowej od upraw konwencjonalnych;
- prowadzić szczegółową dokumentację wszystkich operacji.
Wprowadzenie płodozmianu oraz ograniczeń w stosowaniu chemicznych środków ochrony roślin to obowiązkowy element. Gospodarstwo musi chronić środowisko i zachować bioróżnorodność, co przekłada się na obowiązek stosowania naturalnych metod nawożenia i ochrony. Wnioskodawca składa komplet dokumentów do wybranej jednostki certyfikującej, a po ich weryfikacji następuje podpisanie umowy kontrolnej.
Proces certyfikacji gospodarstwa
Wybór jednostki certyfikującej
Na rynku działa wiele akredytowanych jednostek certyfikujących. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:
- zakres akredytacji (rośliny, zwierzęta, przetwórstwo);
- doświadczenie w branży i liczbę certyfikowanych gospodarstw;
- koszty usług i terminy audytów;
- dodatkowe wsparcie doradcze.
Dobrze wybrana jednostka to gwarancja rzetelnej kontroli i płynnego przebiegu certyfikacji.
Audyt wstępny i plan działań
Po podpisaniu umowy kontrolerzy przeprowadzają wizytę w gospodarstwie. Sprawdzają zgodność z standardami ekologicznymi, w tym:
- rodzaj upraw i hodowli;
- stosowane nawozy i środki ochrony;
- systemy magazynowania i transportu;
- evidence traceability (śledzenie pochodzenia surowców).
Na podstawie raportu kontrolerzy przekazują zalecenia, które należy wdrożyć przed audytem głównym. Często wymagane jest dostosowanie planów płodozmianu oraz wprowadzenie stref ochronnych.
Przejście na metody organiczne
Konwersja trwa zwykle 2–3 lata. W tym czasie nie można sprzedawać produktów jako ekologiczne. Ważne elementy konwersji:
- stopniowa rezygnacja z pestycydów syntetycznych;
- rozwój kompostowania i naturalnych nawozów;
- monitoring szkodników i chorób metodami biologicznymi;
- szkolenia personelu z zasad gospodarowania ekologicznego.
Równolegle prowadzi się szczegółową dokumentację wszystkich zabiegów oraz zakupów. Po ukończeniu okresu przejściowego następuje audyt certyfikujący.
Utrzymanie certyfikatu i kontrola
Posiadanie certyfikatu to nie koniec obowiązków. Corocznie jednostka certyfikująca przeprowadza kontrolę, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości może nałożyć sankcje lub cofnąć uprawnienie. Kluczowe działania utrzymaniowe:
- ciągłe prowadzenie dokumentacji operacji;
- przestrzeganie planów płodozmianu i zasad chowu;
- aktualizacja receptur i etykiet przetworów;
- przechowywanie próbek surowców i produktów.
Ważne jest także korzystanie z doradztwa świadczonego przez certyfikowane jednostki. Dzięki temu można uniknąć błędów formalnych i technicznych.
Korzyści ekonomiczne i marketingowe
Uzyskanie statusu gospodarstwa ekologicznego otwiera dostęp do środków unijnych i krajowych programów wsparcia. Możliwe formy pomocy:
- premie za prowadzenie upraw ekologicznych;
- dofinansowanie na zakup sprzętu i nawozów;
- refundacja kosztów certyfikacji;
- preferencyjne kredyty i poręczenia.
Na rynku rośnie popyt na produkty bio, co przekłada się na wyższe ceny zbytu. Klienci coraz częściej poszukują żywności wolnej od pestycydów i GMO. Dzięki certyfikatowi gospodarstwo może budować markę lokalną i poszerzać sieć dystrybucji, np. poprzez sklepy ze zdrową żywnością czy platformy online.
